آیا می دانید نسبت به نماز اهل خانه وظیفه دارید، قال الله تبارک و تعالی فی کتابه: وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَوةِ وَاصْطَبِرْ عَلَیْهَا لَا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَّحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعَقِبَةُ لِلتَّقْوَى‏ (آیه ۱۳۲ سوره مباركه طه) وخانواده ‏ات را به نماز فرمان ده و بر آن پایدار باش. ما از تو روزى نمى‏ خواهیم، (بلكه) ما تو را روزى مى‏ دهیم، و سرانجامِ (نیكو) براى (اهل) تقوا است.»


16 ـ كمال علم و آگاهى

حضرت مریم از علم و آگاهى بالایى برخوردار بود. قرآن درباره ایشان مى فرماید: «وَ صَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَ كُتُبِهِ»(84). پر واضح است كه تصدیق تمام كلمات خداوند و تعالیم وحیانى و كتب انبیاء الهى فرع بر علم و آگاهى داشتن به آنهاست و گر نه تصدیق بدون علم تصدیق نیست، بلكه جهل است.
حضرت زهرا علیهاالسلام نیز در علم و آگاهى به كمال رسیده بود. امام باقر علیه السلام در وجه تسمیه آن حضرت به فاطمه مى فرماید: هر آینه من (خداوند) شیر را به وسیله علم در وجود تو (فاطمه) قطع نمودم؛ «... انّى فطمتك بالعلم.»(85)
علاوه بر گواهى سخنان حضرت فاطمه علیهاالسلام به خصوص خطبه طولانى در مسجد مدینه(86)، میزان علم آن حضرت از پاسخگویى به پرسشهاى زنان(87) و از تبادل افكار با على علیه السلام و ازمصحف فاطمه(88) به دست مى آید.
عمار یاسر درباره آگاهى و علم بى نهایت آن حضرت نقل مى كند: «روزى حضرت فاطمه علیهاالسلام خطاب به حضرت امیر علیه السلام فرمود: على جان نزدیك بیا تا اطلاع دهم شما را از آنچه در گذشته اتفاق افتاد و آنچه در حالِ به وقوع پیوستن است و آنچه در آینده رخ خواهد داد.»(89)

17 ـ عصمت و تطهیر

خداوند هم حضرت مریم(س) و هم حضرت فاطمه علیهاالسلام را تطهیر نمود. قرآن درباره حضرت مریم مى فرماید: «وَ اِذ قَالَتِ المَلائِكَةُ یَا مَریَمُ إنَّ اللّه َ اصْطَفَاكِ وَ طَهَّرَكِ»(90).
از اسامى حضرت زهرا علیهاالسلام یكى طاهر است و روشن ترین و بهترین سخن درباره تطهیر فاطمه علیهاالسلام قول خداوند متعال است كه فرمود: «اِنَّما یُرِیدُ اللّه ُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهلَ البَیْتِ وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهِیرا»(91).
بدون هیچ تردیدى فاطمه زهرا یكى از اهل بیت و از مصادیق قطعى آیه یاد شده است. بیش از بیست نفر از بزرگان محدث و مفسر از اهل سنت اعتراف كرده اند كه فاطمه زهرا علیهاالسلام جزء اهل بیت در آیه مزبور مى باشد(92).

18 ـ پاكى از خون زنانه

پیامبر صلى الله علیه و آله در نامه اى كه به نجاشى مى نویسد از مریم با صفت طیبه بتول یاد مى كند(93). طبق سخن رسول خدا صلى الله علیه و آله ، مریم مانند فاطمه علیهاالسلام بتول بود: «عن على علیه السلام أن النبى صلى الله علیه و آله سئل ما البتول؟ فانا سمعناك یا رسول اللّه تقول: إن مریم بتول و فاطمة بتول، فقال: البتول لم تر حمرة قطّ، اى لم تحض، فانّ الحیض مكروه فى بنات الأنبیاء»(94).
از رسول خدا درباره كلمه بتول سؤال شد كه اى رسول خدا، شما فرموده اید: مریم بتول است و فاطمه نیز بتول است، فرمودند: بتول كسى است كه هرگز خون ندیده؛ زیرا خونریزى ماهیانه در دختران انبیاء ناپسند است.
در باره فاطمه زهرا علیهاالسلام احادیث صحیحى بر این معنى تصریح مى كند. دانشمندان بزرگ اهل سنّت نیز به این ویژگى حضرت فاطمه اقرار كرده اند(95).
قندوزى در ینابیع الموده از رسول خدا صلى الله علیه و آله نقل مى كند كه فاطمه بتول نامیده شد؛ زیرا خداى متعال حیض و نفاس را از وى دور فرمود(96). البته پاك بودن از حیض و نفاس در خصوص فاطمه زهرا علیهاالسلام امرى قطعى است، امّا درباره مریم(سلام الله علیها) روایات متفاوت است. در برخى روایات آمده است كه ایشان هنگام عادت ماهانه از مسجد بیرون مى رفتند(97). در این صورت بتول درباره ایشان به معناى بریدن از دنیا و ناپاكیها خواهد بود.

19 ـ پاكدامنى و عفت

قرآن درباره حضرت مریم یادآورى مى كند: «مَرْیَمُ ابْنَتِ عِمْرَانَ الَّتِى أَحصَنَتْ فَرْجَهَا»(98). این عبارت به عفت و پاكدامنى آن حضرت اشاره دارد.
پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله نیز به همین معنى درباره فاطمه زهرا علیهاالسلام تصریح مى كند: «عن الرضا عن آبائه علیهم السلام قال: قال النبى صلى الله علیه و آله : أنّ فاطمة أحصنت فرجها فحرّم اللّه ذرّیتها على النار.»(99)
محدّثان و دانشمندان متعددى از اهل سنت این عبارت را درباره حضرت زهرا علیهاالسلام از پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه و آله نقل كرده اند و به نهایت پاكدامنى و عفت آن بانو اعتراف كرده اند(100). علامه امینى شانزده نفر از بزرگان اهل سنت را نام مى برد كه حدیث مزبور را در كتب خود نقل كرده و بر آن صحه گذاشته اند(101).

20 ـ فرزند پاك؛ نتیجه پاكدامنى

قرآن در باره حضرت مریم مى فرماید: «مَریَمُ ابْنَتِ عِمْرَان الَّتِى اَحصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِیهِ منْ رُوحِنَا»(102). خداوند به دنبال پاكدامنى حضرت مریم، روح خود را در او دمید و نتیجه آن پدید آمدن حضرت عیسى علیه السلام بود.
خداوند امام حسن و امام حسین علیهماالسلام را نیز به دنبال پاكدامنى حضرت زهرا علیهاالسلام به آن بانوى مقدس عطا فرمود. حسان این مطلب را به شعر كشیده و گفته است:
و إن مریمٌ أحصنت فرجها و جاءت بعیسى كبدر الدجى
فقد أحصنت فاطم بعدها و جاءت بسبطى نبىّ الهدى
(103)

21 ـ بشارت خداوند به فرزند

خداوند، حضرت مریم را به عیسى (كلمة اللّه ) بشارت داد و فرمود: «إنَّ اللّه َ یُبَشِّرُكَ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ المَسِیحُ عِیسَى ابنُ مَریَمَ»(104).
فاطمه زهرا علیهاالسلام به حسن و حسین علیهماالسلام ـ دو كلمه باقیه و از كلمات تامه خداوند ـ بشارت داده شدند(105). در حدیث نبوى آمده است كه در هنگام ولادت هر یك از دو سرور جوانان بهشت، پیامبر صلى الله علیه و آله به فاطمه زهرا علیهاالسلام بشارت داد و پیشاپیش تبریك گفت كه از او امامى متولد مى شود كه اهل بهشت از وى سود خواهند برد(106).

22 ـ سفارش خدا به احسان به مادر

حضرت مریم بعد از شش ماه باردارى حضرت عیسى علیه السلام را به دنیا آورد(107) و ایشان به اذن الهى در گهواره كودكى سخن گفت: «قَال إنِّى عَبدُ اللّه ِ... وَ جَعَلَنِى مُبَارَكا أینَ مَا كُنْتُ وَ اَوصَانِى... وَ بَرّا بِوَالِدَتِى...»(108)؛ یعنى... من عبد اللّه هستم و خداوند مرا هر كجا كه باشم مبارك قرار داده و مرا به... و احسان و نیكى به مادرم توصیه كرده است.
حضرت فاطمه علیهاالسلام نیز بعد از شش ماه باردارى حضرت حسین علیه السلام را به دنیا آورد(109) و قبل از آنكه حسین علیه السلام فرزندى به نام عبد اللّه داشته باشد به جهت كمال و اوج عبودیت خدا كنیه ابا عبد اللّه را به وى دادند و آیه شریفه: «وَ وَصَّینَا الانسَانَ بِوَالِدَیهِ اِحسَانا»(110) در شأن او و مادر مقدسش نازل گردید(111).

23 ـ واسطه الحاق نسل به انبیاء

از آنجا كه حضرت مریم شوهر نداشت واسطه الحاق حضرت عیسى علیه السلام به نسل انبیاء بود. قرآن مى فرماید: «... وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ دَاوُدَ وَ سُلَیمَانَ وَ اَیُّوبَ وَ یوسُفَ وَ مُوسى وَ هَارُونَ وَ كَذَلِكَ نَجْزِى المُحْسِنِینَ. وَ زَكَرِیَّا وَ یَحْیَى وَ عِیسى...»(112)؛ یعنى از اولاد ابراهیم، داوود، سلیمان و... عیسى... بود.
حضرت زهرا علیهاالسلام نیز واسطه الحاق و انتساب نسلش به پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله و انبیاء بود(113). امام موسى بن جعفر علیه السلام در مناظره با هارون الرشید مى فرماید: «خداوند حضرت عیسى را از طریق مریم(سلام الله علیها) به نسل انبیاء ملحق نمود و به همین گونه ما را از طریق مادرمان فاطمه علیهاالسلام به نبى اكرم صلى الله علیه و آله ملحق نموده است.»(114)
از رسول خدا صلى الله علیه و آله نقل شده كه خداوند متعال نسل هر پیامبرى را در صلب خود آن پیامبر قرار داد و حال آنكه نسل مرا در صلب على علیه السلام قرار داد(115).

24 ـ عبادت و قنوت

قرآن در باره حضرت مریم مى فرماید: «وَ كَانَتْ مِنَ القَانِتِینَ»(116) و «یَا مَریَمُ اقْنُتِى لِرَبِّكِ وَ اسْجُدِى وَ ارْكَعِى مَعَ الرَّاكِعِینَ»(117). طبق دلالت آیات یاد شده آن حضرت داراى دوام طاعت، نماز، طول قیام و دعا بود. ابن خلدون مى نویسد مریم چنان در عبادت پاى فشرد كه به او مَثَل مى زنند(118).
عبادت و مداومت حضرت زهرا علیهاالسلام در طول عمر كوتاهشان بر قیام، نماز و دعا زبانزد است. امام حسن علیه السلام در این باره مى فرماید: «مادرم فاطمه علیهاالسلام را دیدم كه در شب جمعه اى در محراب عبادت ایستاده بود و مرتب در حال ركوع و سجود بود تا سپیده صبح آشكار شد و مى شنیدم كه مردان و زنان مؤمن را دعا مى فرمود...»(119).
حسن بصرى گوید: در این امت عابدتر از فاطمه زهرا علیهاالسلام پیدا نمى شود، آن قدر در عبادت بر سرپا مى ایستادند تا پایشان ورم مى كرد(120).
ابن فهد حلى در كتاب خود آورده است كه صدیقه طاهره در نماز از ترس خدا نفس نفس مى زد(121). از همه گویاتر اینكه دغدغه حضرت علیهاالسلام در شب عروسى، عبادت و قنوت پروردگار بود. امام على علیه السلام مى گوید در شب عروسى فاطمه را نگران و گریان دیدم، پرسیدم: چرا ناراحتى!؟
حضرت زهرا علیهاالسلام پاسخ داد: پیرامون حال و امر خویش فكر كردم كه هنگام مرگ و سرازیر شدن به قبر چگونه خواهد بود. امروز از خانه پدر به خانه شما منتقل شدم و روزى دیگر از اینجا به طرف قبر و قیامت خواهم رفت. پس تو را به خدا سوگند بیا تا به نماز بایستیم و با هم در این شب خدا را عبادت كنیم(122).
قیام، عبادت و قنوت فاطمه علیهاالسلام به حدى بود كه بنا به فرمایش رسول اكرم صلى الله علیه و آله آیه شریفه: «الَّذِینَ یَذكُرُونَ اللّه َ قِیَاما وَ قُعُودا...»(123) در شأن ایشان نازل شد(124).

25 ـ خدمتگزار خدا

حضرت مریم به دلیل نذر مادرش خدمتگزار خداوند و خانه او بود: «اِنِّى نَذَرْتُ لَكَ مَا فِى بَطْنِى مُحَرَّرا»(125).
فاطمه زهرا علیهاالسلام نیز با عرفان، آگاهى و عشق، خدمتگزار خداوند بود. پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله روزى از دخترش پرسید: «فاطمه! چه درخواست و حاجتى دارى؟ هم اكنون فرشته وحى در كنار من است و از طرف خدا پیام آورده تا هر چه بخواهى تحقق پذیرد.
فاطمه علیهاالسلام پاسخ داد: لذتى كه از خدمت خدا مى برم مرا از خواهش كردن از او باز داشته است، حاجتى جز این ندارم كه پیوسته ناظر جمال زیباى والاى خداوند باشم»(126).

پی نوشتها

84 ـ تحریم / 12.
85 ـ بحارالأنوار، ج 43، ص 13.
86 ـ شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج 16، ص 212؛ بحارالأنوار، ج 43، ص 158.
87 ـ بحارالأنوار، ج 2، ص 3.
88 ـ بنگرید به: على قرآن ناطق، ص 86.
89 ـ بحارالأنوار، ج 43، ص 8 .
90 ـ آل عمران / 42.
91 ـ احزاب / 33.
92 ـ (خطیب بغدادى در تاریخ بغداد، زمخشرى در تفسیر كشاف، ج 1، ص 193، فخر رازى در تفسیر، ج 2، ص 70، ابن اثیر در اسد الغابه، ج 2، ص 12، سبط ابن جوزى در كتاب تذكرة الائمه، امام واحدى در اسباب النزول، ابن صباغ مالكى در الفصول المهمه، ص 7، سیوطى در الدر المنثور، ج 5، ص 198، طبرى در ذخائر العقبى، ص 21، قرطبى در الجامع لاحكام القرآن، ج 14، ص 182، ابن عربى در احكام القرآن، ج 2، ص 166، ابن عبد البر در الاستیعاب، ج 2، ص 460، بیهقى در السنن الكبرى، ج 2، ص 149، حاكم نیشابورى در المستدرك، ج 2، ص 416، امام احمد حنبل در مسند، ج 1، ص 331، نسائى در خصائص، ص 4، طبرى در تفسیر، ج 22، ص 5، خوارزمى در مناقب، ص 35، هیثمى در مجمع الزوائد، ج 9، ص 166 و ابن حجر در صواعق المحرقه، ص 85) به نقل از: فاطمه زهرا از ولادت تا شهادت، ص 90.
93 ـ تاریخ ابن خلدون، ص 434.
94 ـ بحارالأنوار، ج 43، ص 15.
95 ـ (قندوزى در ینابیع الموده، ص 260، محمّد صالح كشفى در مناقب، امرتسوى در ارجح المطالب، حافظ ابوبكر شافعى در تاریخ بغداد، ج 13، ص 331، ابن عساكر در تاریخ كبیر، ج 1، ص 319، حافظ سیوطى و رافعى در التدوین، طبرى در ذخائر العقبى، و صفورى در نزهة المجالس، ص 227)، به نقل از: فاطمه از ولادت تا شهادت، ص 121.
96 ـ ینابیع الموده، ص 260.
97 ـ بحارالانوار، ج 14، ص 197؛ قصص الانبیاء، ص 353.
98 ـ تحریم / 12.
99 ـ بحارالأنوار، ج 43، ص 20؛ الغدیر، ج 2، ص 61.
100 ـ (حاكم در المستدرك، ج 3، ص 152، خطیب بغدادى در تاریخ خود، ج 3، ص 54، محب الدین طبرى در ذخایر العقبى، ص 48، صدر الحفاظ كنجى شافعى در الكفایه، ص 222، سیوطى در إحیاء المیت، ص 257، متقى هندى در كنزالعمال، ج 6، ص 219 و 112 و شبلنجى در نورالأبصار، ص 45) به نقل از: الغدیر، ج 2، ص 62.
101 ـ الغدیر، ج 3، ص 175.
102 ـ تحریم / 11.
103 ـ الغدیر، ج 2، ص 61.
104 ـ آل عمران / 45.
105 ـ بحارالأنوار، ج 43، ص 48.
106 ـ همان.
107 ـ همان، ج 14، ص 207. البته درباره باردارى حضرت مریم(سلام الله علیها) روایت معتبرى داریم كه چون به وسیله نفحه روح القدس حمل برداشت نُه ساعت طول كشید هر ساعتى به اندازه یك ماه.
108 ـ مریم / 31-29.
109 ـ بحارالأنوار، ج 14، ص 207.
110 ـ احقاف / 15.
111 ـ اصول كافى، ج 2، ص 365؛ البرهان فى تفسیر القرآن، ج 4، ص 172.
112 ـ انعام / 85-84.
113 ـ بحارالأنوار، ج 43، ص 37.
114 ـ فاطمه از ولادت تا شهادت، ص 82.
115 ـ این روایت را خطیب بغدادى در تاریخ بغداد، ج 1، ص 316، خوارزمى در مناقب، ص 229، محب الدین طبرى، حموینى، ذهبى، ابن حجر مكى، متقى هندى، زرقانى و قندوزى از اهل سنت نقل كرده اند. (بنگرید به: فاطمه از ولادت تا شهادت، ص 83).
116 ـ تحریم / 12.
117 ـ آل عمران / 43.
118 ـ تاریخ ابن خلدون، ج 1، ص 160.
119 ـ علل الشرایع، ص 182.
120 ـ بحارالأنوار، ج 43، ص 76 و 84.
121 ـ فاطمه از ولادت تا شهادت، ص 221.
122 ـ ارشاد دیلمى، ج 1، ص 270.
123 ـ آل عمران / 191.
124 ـ بحارالأنوار، ج 43، ص 35.
125 ـ آل عمران / 35.
126 ـ فرهنگ سخنان فاطمه، ص 83.

محمّد جواد سلمانپور




طبقه بندی: مقالات، 
مطالب مرتبط: جایگاه حضرت فاطمه و مریم (علیهما السلام) آیات و روایات (قسمت اول)، جایگاه حضرت فاطمه و مریم (علیهما السلام) آیات و روایات (قسمت سوم)،
نوشته شده در تاریخ : سه شنبه 17 اردیبهشت 1392 | توسط : ابوالفضل حسن نژاد | نظرات()
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic